Gebrek aan zelfvertrouwen: begrijpen, actie ondernemen en aan jezelf werken
04 nov. 2026
Het belangrijkste in het kort📌 Een gebrek aan zelfvertrouwen komt overeen met de overtuiging om niet in staat te zijn een situatie het hoofd te bieden: een mechanisme dat door psycholoog Albert Bandura werd onderzocht onder de naam gevoel van eigen zelfeffectiviteit. 📌 Het verschilt van eigenwaarde (de waarde die men zichzelf toekent): men kan op een bepaald vlak gebrek aan zelfvertrouwen hebben terwijl men een goede algemene eigenwaarde behoudt. 📌 Het uit zich vaak door vermijding, die op haar beurt het gebrek aan zelfvertrouwen versterkt doordat ze verhindert de ervaring op te doen dat men iets wel degelijk aankon. 📌 Het was niet per se altijd al aanwezig: burn-out, pesten, herhaalde mislukkingen of een kleinerende relatie kunnen een voordien stevig zelfvertrouwen verzwakken. 📌 Vertrouwen gaat niet altijd aan actie vooraf: het kan ook geleidelijk worden opgebouwd, dankzij kleine acties en beleefde bewijzen van bekwaamheid. 📌 Het herstellen ervan verloopt via concrete stappen: identificeren wat doet twijfelen, klein beginnen, de eigen successen erkennen, zich geleidelijk blootstellen en, indien nodig, aangepaste professionele begeleiding. |
“Ik ga het niet redden.”
“Ik ben er niet toe in staat.”
“Anderen zullen het beter doen dan ik.”
“Ik probeer liever niet dan te falen.”
Een gebrek aan zelfvertrouwen kan zeer verschillende vormen aannemen. Bij sommige mensen duikt het op wanneer ze het woord moeten in een groep, een idee moeten verdedigen of nieuwe mensen moeten ontmoeten. Bij anderen uit het zich in het beroepsleven, de studies, de partnerrelaties of op het moment dat er een belangrijke beslissing moet worden genomen.
Achter deze situaties schuilt vaak dezelfde vraag: “Geloof ik dat ik ertoe in staat ben?”
→ In staat om te handelen. Om te leren. Om misschien te slagen. Maar ook om een moeilijkheid, een fout, een afwijzing of een mislukking het hoofd te bieden.
Want zelfvertrouwen hebben betekent niet zeker zijn dat men zal slagen. Het gaat er veeleer om voldoende te geloven in de eigen mogelijkheden om te kunnen proberen, handelen en zich aanpassen aan wat zich zal voordoen. Dit vertrouwen staat niet vast en is nooit eens en voor altijd verworven.
Het kan versterkt worden doorheen de ervaringen, maar ook verzwakt raken na herhaalde mislukkingen, een periode van uitputting, voortdurende kritiek, pesten, een kleinerende relatie of bepaalde levensgebeurtenissen. En wanneer het is aangetast, kan het ook worden heropgebouwd.
➡️ Wat is zelfvertrouwen?
Zelfvertrouwen verwijst naar de perceptie die we hebben van ons vermogen om een situatie het hoofd te bieden, onze vaardigheden in te zetten en te handelen.
Om dit mechanisme beter te begrijpen, vormt het werk van psycholoog Albert Bandura over het gevoel van eigen effectiviteit, of self-efficacy, een belangrijke referentie.
In een baanbrekend artikel uit 1977 in Psychological Review toont Bandura aan dat de overtuigingen die we koesteren over onze eigen effectiviteit onder meer onze bereidheid om tot actie over te gaan, de inspanningen die we bereid zijn te leveren en onze volharding bij moeilijkheden beïnvloeden.
Met andere woorden, wat we geloven over ons vermogen om iets het hoofd te bieden kan beïnvloeden wat we daadwerkelijk zullen proberen.
Bandura identificeert verschillende bronnen die dit gevoel van effectiviteit kunnen voeden:
- onze persoonlijke ervaringen,
- het observeren van andere mensen,
- de ontvangen aanmoedigingen
- en de manier waarop we onze emotionele of fysiologische reacties interpreteren.
Onder deze bronnen nemen ervaringen van beheersing, dat wil zeggen het feit persoonlijk een actie tot een goed einde te hebben gebracht of een moeilijkheid te hebben overwonnen, een essentiële plaats in.
Het gevoel van eigen effectiviteit dekt op zich niet alles wat men gewoonlijk met « zelfvertrouwen » aanduidt. Het laat echter wel toe een van de centrale mechanismen ervan te begrijpen: “Ik geloof dat ik in staat ben om in deze situatie te handelen.”
Deze nuance is belangrijk, want zelfvertrouwen is niet noodzakelijk identiek op alle levensdomeinen.
Iemand kan heel zeker zijn van zichzelf in zijn of haar beroep en alle middelen verliezen wanneer hij of zij moet spreken voor een groep. Iemand anders kan zich bekwaam voelen als ouder en tegelijk sterk aan zichzelf twijfelen in persoonlijke relaties.
Vertrouwen is dus ook contextgebonden.
➡️ Zelfvertrouwen en eigenwaarde: wat is het verschil?
Beide begrippen worden vaak door elkaar gehaald, terwijl ze niet exact op dezelfde vraag antwoorden.
Eigenwaarde betreft eerder de waarde die men zichzelf toekent: “Vind ik dat ik waarde heb?” Zelfvertrouwen betreft eerder het vermogen dat men zichzelf toeschrijft: “Geloof ik dat ik ertoe in staat ben?” |
Het is dus mogelijk om een relatief stabiele eigenwaarde te hebben terwijl men een sterk gebrek aan zelfvertrouwen heeft in bepaalde situaties.
Omgekeerd kan iemand succesvol en bekwaam zijn en professioneel heel zelfverzekerd overkomen, terwijl hij of zij een brozer zelfbeeld koestert.
Dit onderscheid laat vooral begrijpen dat het, wanneer het probleem het vertrouwen betreft, niet altijd volstaat om de manier waarop men zichzelf waarneemt te wijzigen.
Men moet ook de ervaring van het eigen vermogen om te handelen kunnen opdoen.
➡️ Hoe herkent u een gebrek aan zelfvertrouwen?
Een gebrek aan zelfvertrouwen is niet hetzelfde als verlegenheid.
Het kan zich uiten door:
- een grote angst om een fout te maken;
- herhaalde aarzelingen vooraleer een beslissing te nemen;
- de neiging om de eigen keuzes systematisch in vraag te stellen;
- de indruk nooit voldoende bekwaam te zijn;
- angst voor het oordeel of de blik van anderen;
- het verwachten van falen nog voor men begonnen is;
- frequente vergelijkingen met anderen;
- het minimaliseren van de eigen successen;
- het toeschrijven van successen aan geluk veeleer dan aan eigen vaardigheden;
- een grote behoefte aan externe bevestiging;
- moeite om het woord te nemen of de eigen mening te verdedigen;
- uitstelgedrag bij een taak die als moeilijk wordt beschouwd;
- het laten varen van bepaalde kansen;
- moeite om nee te zeggen, een grens te stellen of een meningsverschil te uiten.
Iemand kan dus objectief over de nodige vaardigheden beschikken en er toch niet meer in slagen erop te vertrouwen.
Het probleem is dan niet noodzakelijk: “Ik kan het niet.”
Het kan worden: “Ik geloof niet meer dat ik het kan.”
En dat verschil is fundamenteel.
➡️ Waarom heeft men een gebrek aan zelfvertrouwen?
Er bestaat geen enkele oorzaak voor een gebrek aan zelfvertrouwen.
Vertrouwen wordt geleidelijk opgebouwd doorheen onze ervaringen, onze leerprocessen, de blik van onze omgeving en de manier waarop we interpreteren wat we meemaken.
Het kan verzwakt worden door heel uiteenlopende ervaringen: herhaalde kritiek of vernederingen, pesten, schoolse moeilijkheden, opeenvolgende mislukkingen, voortdurende vergelijking, een bijzonder veeleisende omgeving, een kleinerende persoonlijke of professionele relatie.
Het kan ook afnemen na een periode waarin de persoon zich niet meer zo doeltreffend voelt als voorheen: ziekte, breuk, verlies van werk, professionele verandering, uitputting of grote instabiliteit.
Het is dus belangrijk eraan te herinneren dat iemand die vandaag een gebrek aan zelfvertrouwen heeft niet noodzakelijk altijd gebrek aan vertrouwen heeft gehad.
Bepaalde levensperiodes kunnen de perceptie die we van onze vaardigheden hebben diepgaand wijzigen. Dat is met name wat men kan vaststellen na een burn-out. Taken die voordien spontaan werden uitgevoerd, worden moeilijk, een beslissing nemen vergt meer moeite en iemand die voorheen zeer zelfstandig was, kan beginnen twijfelen aan de eigen vaardigheden.
Een meta-analyse gepubliceerd door Kotaro Shoji en zijn medewerkers, gebaseerd op 57 studies en 22.773 professionals, vond zo een negatief verband tussen het gevoel van eigen effectiviteit en burn-out. Dat verband was bijzonder sterk voor het gevoel van geringe persoonlijke verwezenlijking.
Dit betekent uiteraard niet dat een gebrek aan vertrouwen op zich een burn-out veroorzaakt, noch dat een burn-out systematisch tot verlies van vertrouwen leidt. Deze resultaten tonen echter aan hoezeer het gevoel van bekwaamheid en de ervaring van professionele uitputting met elkaar verbonden kunnen zijn.
In deze periode kan begeleiding door een sofroloog helpen om geleidelijk stabiliteit en opnieuw grip op het dagelijks leven terug te vinden. |
➡️ Angst om te falen: wanneer het gebrek aan vertrouwen tot vermijding leidt
Een van de belangrijkste mechanismen van het gebrek aan zelfvertrouwen is vermijding. Neem het voorbeeld van iemand die ervan overtuigd is niet in staat te zijn om voor meerdere mensen te spreken.
Deze persoon krijgt de vraag om een professionele presentatie te geven.
Nog voor hij of zij die gegeven heeft, stelt hij of zij zich voor dat hij of zij de woorden kwijt zal raken, beoordeeld zal worden, geen antwoord zal weten op vragen of onbekwaam zal overkomen. De angst neemt toe. Uiteindelijk zoekt hij of zij een manier om de presentatie te vermijden. Op korte termijn voelt hij of zij opluchting.
Maar er is ook iets anders gebeurd: hij of zij heeft ook de kans gemist om te ontdekken waartoe hij of zij werkelijk in staat zou zijn geweest.
Hij of zij kan de ervaring niet beleven:
“Ik was bang, maar ik ben erin geslaagd het hoofd te bieden.”
En kan integendeel onthouden:
“Gelukkig heb ik die situatie vermeden. Ik zou waarschijnlijk niet in staat zijn geweest om ermee om te gaan.”
Het gebrek aan vertrouwen voedt dan de vermijding, terwijl de vermijding op haar beurt het gebrek aan vertrouwen versterkt.
De cirkel wordt dan: Ik twijfel → ik vermijd → ik ervaar mijn vaardigheden niet → ik beschik over minder bewijzen dat ik het hoofd kan bieden → ik twijfel nog meer. |
Een wetenschappelijk overzicht, gepubliceerd in 2015 door Angelos-Miltiadis Krypotos en zijn medewerkers, over de leermechanismen van vermijding herinnert er juist aan dat overmatige vermijding iemand kan verhinderen nieuwe informatie te ontmoeten die zijn of haar angstige verwachtingen zou kunnen bijstellen.
Dit betekent uiteraard niet dat men elke situatie systematisch zou moeten trotseren. Een reëel gevaar vermijden of zich tijdelijk beschermen wanneer men overweldigd is, kan volkomen passend zijn.
Het probleem ontstaat wanneer vermijding systematisch wordt en geleidelijk het aantal mogelijkheden beperkt.
➡️ Moet men zelfvertrouwen hebben vooraleer tot actie over te gaan?
Dit is wellicht een van de belangrijkste misverstanden rond zelfvertrouwen.
We stellen ons het proces vaak als volgt voor: Vertrouwen → actie → succes. |
Men zou zich eerst voldoende zeker van zichzelf moeten voelen om te handelen. Maar het pad kan ook in de andere richting werken:
Twijfel → kleine actie → ervaring → gevoel van bekwaamheid → nieuwe actie → versterkt vertrouwen. |
Met andere woorden: Zelfvertrouwen is niet altijd wat aan de actie voorafgaat. Heel vaak wordt het juist ook door de actie opgebouwd.
Het werk van Bandura helpt te begrijpen waarom. Wanneer we een taak tot een goed einde brengen, wanneer we iets leren of wanneer we een situatie het hoofd bieden die we te moeilijk achtten, verkrijgen we nieuwe informatie over onszelf:
“Ik dacht dat ik het niet zou kunnen. Toch is het me gelukt.”
Deze ervaring kan vervolgens een nieuw referentiepunt worden wanneer een gelijkaardige situatie zich voordoet. Precies daarom zijn kleine overwinningen belangrijk. Niet omdat men zich met weinig zou moeten tevredenstellen. Maar omdat ze geleidelijk beleefde bewijzen van bekwaamheid aanleveren.
➡️ Hoe herwint u zelfvertrouwen?
Zelfvertrouwen terugvinden bestaat dus niet gewoon uit proberen positief te denken. Het veronderstelt vooral geleidelijk nieuwe ervaringen te creëren die kunnen wijzigen wat men voor mogelijk houdt.
✅ 1. Precies identificeren wat doet twijfelen
“Ik heb geen vertrouwen in mezelf” is een erg algemene bewering.
Het kan veel nuttiger zijn om zich af te vragen:
In welke situaties twijfel ik bijzonder sterk aan mezelf?
- Het woord nemen?
- Nieuwe mensen ontmoeten?
- Een beslissing nemen?
- Nee zeggen?
- Solliciteren voor een job?
- Een meningsverschil uiten?
- Een project beginnen?
Hoe preciezer de moeilijkheid wordt geïdentificeerd, hoe concreter eraan kan worden gewerkt.
✅ 2. Voldoende klein beginnen
Wanneer het vertrouwen verzwakt is, kan het onmiddellijk aangaan van een grote moeilijkheid het gevoel van mislukking versterken.
Het is beter om een stap te zoeken die uitdagend genoeg is om een echte uitdaging te vormen, maar toegankelijk genoeg om haalbaar te zijn.
- Eén keer het woord nemen tijdens een vergadering vooraleer een conferentie te willen leiden.
- Een sollicitatie versturen vooraleer zich tot doel te stellen onmiddellijk weer werk te vinden.
- Een eenvoudig meningsverschil uiten vooraleer al zijn of haar moeilijkheden met assertiviteit te willen oplossen.
- Alleen een kleine beslissing nemen vooraleer nooit meer iemands mening te willen vragen.
Dit betekent niet het einddoel opgeven. Het betekent een weg uitstippelen om het te kunnen bereiken.
✅ 3. De eigen ervaringen van beheersing erkennen
Sommige mensen voltooien een taak met succes en denken onmiddellijk:
“Ik had geluk.”
“Het was niet erg moeilijk.”
“Iedereen zou het gelukt zijn.”
“Ik ben flink geholpen.”
Het succes bestaat, maar wordt nooit geregistreerd als een bewijs van bekwaamheid. Na een geslaagde ervaring kan het dus interessant zijn zich af te vragen: “Wat heb ikzelf gedaan dat tot dit resultaat heeft bijgedragen?”
- Heb ik me voorbereid?
- Volgehouden?
- Om informatie gevraagd?
- Een oplossing gevonden?
- Durven ondanks de angst?
- Een vaardigheid ingezet?
Het doel is niet om de ontvangen hulp of de invloed van de omstandigheden te ontkennen. Het gaat er gewoon om de eigen bijdrage niet langer systematisch weg te cijferen.
✅ 4. Zich geleidelijk blootstellen aan wat men vermijdt
Wanneer een situatie al lang wordt vermeden, kan het nuttig zijn er geleidelijk naar terug te keren.
In de behandeling van sociale angst omvatten de aanbevelingen van het National Institute for Health and Care Excellence (NICE) onder meer gedragsexperimenten bedoeld om bepaalde negatieve overtuigingen te testen, evenals een geleidelijke blootstelling aan gevreesde sociale situaties.
Deze aanbevelingen betreffen een precieze klinische stoornis en betekenen niet dat iemand die gewoon gebrek aan vertrouwen heeft, alleen een therapeutisch blootstellingsprotocol zou moeten toepassen.
Ze illustreren echter wel een belangrijk principe:
Om bepaalde overtuigingen over onze vaardigheden te wijzigen, hebben we soms een andere ervaring nodig dan die welke we verwachten.
✅ 5. Niet wachten tot de angst verdwenen is
“Ik doe het wanneer ik me er klaar voor voel.”
Deze zin kan de actie soms wekenlang, maandenlang of jarenlang uitstellen. Het vertrouwen terugvinden houdt vaak in dat men een zekere mate van ongemak aanvaardt.
- Men kan gestrest zijn en toch handelen.
- Men kan twijfelen en toch een beslissing nemen.
- Men kan bang zijn voor het oordeel van anderen en toch het woord nemen.
- Men kan onzeker zijn en toch een grens stellen.
Het doel is dan niet meer: “Ik mag geen angst meer hebben.”
Maar: “Ik kan leren te handelen, zelfs wanneer ik bang ben.”
✅ 6. Werken aan assertiviteit (zelfbevestiging)
Zelfvertrouwen wordt ook opgebouwd in de relatie met anderen.
Een mening uiten, iets vragen, nee zeggen, een grens stellen of een meningsverschil kenbaar maken zijn allemaal situaties waarin we leren de legitimiteit van onze eigen stem te erkennen.
Assertiviteit, of assertiviteit, houdt niet in dat men domineert of zijn standpunt oplegt.
Het gaat erom de eigen behoeften, meningen en grenzen te kunnen uiten met respect voor die van anderen.
Dit vermogen kan eveneens geleerd en geleidelijk ontwikkeld worden. Een studie uitgevoerd door Yen-Ru Lin en zijn medewerkers bij patiënten in psychiatrische behandeling observeerde onder meer een verbetering van de assertiviteit na een specifiek trainingsprogramma. De resultaten voor andere variabelen, zoals eigenwaarde, waren daarentegen genuanceerder, wat eraan herinnert dat geen enkel instrument op zich een universeel antwoord biedt.
Begeleiding door een personal coachof coach in persoonlijke ontwikkeling kan ook helpen om deze vooruitgang te structureren, in een welwillend kader. |
Telkens wanneer iemand erin slaagt duidelijk uit te drukken wat hij of zij denkt, wenst of weigert, kan er toch een nieuwe ervaring ontstaan: “Ik ben in staat om voor mijn eigen stem op te komen.”
➡️ Hoe herbouwt u uw vertrouwen na een periode die het diepgaand heeft aangetast?
Sommige mensen proberen hun zelfvertrouwen niet alleen te ontwikkelen.
Ze proberen het te hervinden.
Na een burn-out, pesten, een relatie met psychologische controle, een langdurige periode van kleinering of een als ingrijpend ervaren mislukking kan iemand zichzelf niet meer herkennen.
“Vroeger nam ik makkelijk beslissingen.”
“Vroeger wist ik wat ik wilde.”
“Vroeger nam ik initiatieven.”
“Nu twijfel ik aan alles.”
In deze context dreigt de simpele raad om uit uw comfortzone te stappen onvoldoende te zijn. Want wat is aangetast, kan verder reiken dan het vermogen om een taak uit te voeren.
De persoon kan ook vertrouwen hebben verloren in:
- het eigen oordeel;
- de eigen waarnemingen;
- de eigen beslissingen;
- het vermogen om grenzen te stellen;
- het vermogen om te herkennen wat wel of niet bij hem of haar past.
Dit is bijzonder belangrijk na relationele ervaringen waarin zijn of haar stem, waarnemingen of vaardigheden regelmatig in vraag werden gesteld of gekleineerd.
De heropbouw kan dan beginnen met heel eenvoudige dingen.
|
➡️ Wanneer zich laten begeleiden?
Een tijdelijk gebrek aan zelfvertrouwen maakt deel uit van de menselijke ervaring.
Een nieuwe job beginnen, een belangrijke verantwoordelijkheid opnemen of iets doen wat men nog nooit heeft gedaan, kan op natuurlijke wijze twijfels oproepen.
In dat geval verzwakt die voorbijgaande twijfel meestal vanzelf, naarmate men ervaring opdoet. Begeleiding kan echter nuttig zijn wanneer het gebrek aan vertrouwen een belangrijke plaats inneemt in het dagelijks leven: wanneer vermijdingsgedrag zich opstapelt, wanneer angst voor het oordeel van anderen u regelmatig verhindert te handelen, wanneer een beslissing nemen bijzonder moeilijk wordt of wanneer men vaak afziet van toch belangrijke projecten.
Het kan ook zinvol zijn de oorsprong van een verlies van vertrouwen op te sporen wanneer dit volgt op dit soort moeilijke periode, hierboven vermeld.
Tot slot, wanneer deze moeilijkheden gepaard gaan met aanzienlijke angst, depressieve klachten, een trauma of aanhoudend psychisch lijden, kan een arts of professional in de mentale gezondheidszorg noodzakelijk zijn.
In deze situatie is een psycholoog de meest aangewezen professional om u bij deze evaluatie te begeleiden. |
Het doel is niet om iemand te worden die nooit twijfelt.
Twijfel kan ook nuttig zijn. Ze laat toe na te denken, te leren, een situatie in te schatten en soms te erkennen dat men nog niet over alle nodige vaardigheden beschikt. Vertrouwen bestaat er veeleer in de twijfel niet langer systematisch in onze plaats te laten beslissen.
📌 Om te onthouden
- Een gebrek aan zelfvertrouwen is geen vaste karaktertrek: het is een overtuiging over het eigen vermogen om te handelen, die kan versterken of verzwakken naargelang de beleefde ervaringen.
- Het onderscheidt zich van eigenwaarde, die de waarde betreft die men zichzelf toekent, en niet het vermogen dat men zichzelf toeschrijft.
- Vermijding is een van de voornaamste drijfveren ervan: hoe meer men vermijdt, hoe minder bewijzen men verzamelt van het eigen vermogen om het hoofd te bieden.
- Vertrouwen gaat niet altijd aan de actie vooraf: het kan ook geleidelijk worden opgebouwd, via kleine overwinningen.
- Na een burn-out, pesten of een periode van kleinering kan de heropbouw dieper gaan en het oordeel, de waarnemingen of het vermogen om grenzen te stellen betreffen.
- Professionele begeleiding kan nuttig zijn wanneer het gebrek aan vertrouwen overweldigend wordt of gepaard gaat met aanhoudend psychisch lijden.
➡️ Zelfvertrouwen terugvinden, de ene ervaring na de andere
Men probeert soms zelfvertrouwen terug te vinden door zichzelf te proberen overtuigen dat men ertoe in staat is. Maar vertrouwen laat zich niet afdwingen: het wordt geleidelijk opgebouwd, vanuit wat we over onszelf waarnemen wanneer we handelen.
Een genomen beslissing. Een gestelde grens. Een doorstane fout. Een project begonnen ondanks de onzekerheid. Een kleine overwinning die een volgende mogelijk maakt.
Zelfvertrouwen betekent niet: “Ik weet dat ik zal slagen.”
Het kan veel eenvoudiger beginnen: “Ik weet niet precies wat er zal gebeuren, maar ik geloof voldoende in mijn vermogens om het te proberen en het hoofd te bieden aan wat komt.”
En soms is het eerste teken dat het vertrouwen terugkeert niet dat de angst verdwijnt. Het is opnieuw beginnen te handelen ondanks die angst.
Veelgestelde vragen over gebrek aan zelfvertrouwen
Hoe weet ik of ik een gebrek aan zelfvertrouwen heb?
Een gebrek aan zelfvertrouwen kan zich uiten door een grote angst om te falen, moeite om beslissingen te nemen, de neiging om bepaalde situaties te vermijden, een frequente behoefte aan externe bevestiging of de overtuiging niet voldoende bekwaam te zijn ondanks reële vaardigheden.
Hoe herwint u zelfvertrouwen?
Zelfvertrouwen herwinnen verloopt vaak via concrete ervaringen: de situaties identificeren waarin men twijfelt, haalbare doelen stellen, de eigen successen erkennen, nieuwe vaardigheden verwerven en geleidelijk bepaalde vermeden situaties aangaan. Het doel is de ervaringen te vermenigvuldigen die toelaten vast te stellen: « Ik kan handelen en het hoofd bieden. »
Kan men zelfvertrouwen terugvinden na het verloren te hebben?
Ja. Zelfvertrouwen kan evolueren doorheen het leven. Na een periode van uitputting, een kleinerende relatie, pesten of een ingrijpende mislukking kan het geleidelijk worden heropgebouwd dankzij nieuwe ervaringen van beheersing en, indien nodig, aangepaste begeleiding.
Waarom ben ik bang om te falen terwijl ik bekwaam ben?
Over een vaardigheid beschikken en geloven dat men ertoe in staat zal zijn die in te zetten, zijn twee verschillende dingen. Negatieve ervaringen, angst voor het oordeel, een periode van mislukking of bepaalde angstige verwachtingen kunnen een bekwaam persoon sterk doen twijfelen aan het eigen vermogen om te handelen.
Wat is het verschil tussen zelfvertrouwen en eigenwaarde?
Eigenwaarde betreft voornamelijk de waarde die men zichzelf toekent: « Vind ik dat ik waarde heb? » Zelfvertrouwen betreft eerder het vermogen dat men zichzelf toeschrijft: « Geloof ik dat ik ertoe in staat ben? » Beide dimensies kunnen elkaar beïnvloeden, maar ze zijn niet identiek.
Moet men zelfvertrouwen hebben om te handelen?
Niet noodzakelijk. De actie kan ook aan het vertrouwen voorafgaan. Geleidelijk haalbare acties ondernemen en vaststellen dat men het hoofd kan bieden, laat toe nieuwe ervaringen van beheersing te creëren. Vertrouwen kan zo, althans gedeeltelijk, een gevolg van de actie worden in plaats van de voorwaarde ervoor.
Bronnen
- Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191-215. Deze baanbrekende publicatie ontwikkelt het concept van het gevoel van eigen effectiviteit en de invloed ervan op actie, inspanning en volharding.
- Shoji, K., Cieslak, R., Smoktunowicz, E., Rogala, A., Benight, C. C. & Luszczynska, A. (2016). Associations between job burnout and self-efficacy: a meta-analysis. Anxiety, Stress & Coping, 29(4), 367-386. De meta-analyse is gebaseerd op 57 studies en 22.773 professionals en onderzoekt het verband tussen het gevoel van eigen effectiviteit en burn-out.
- Krypotos, A.-M., Effting, M., Kindt, M. & Beckers, T. (2015). Avoidance learning: a review of theoretical models and recent developments. Frontiers in Behavioral Neuroscience, 9, 189. Dit overzicht onderzoekt de mechanismen van verwerving en instandhouding van vermijdingsgedrag en de klinische implicaties ervan.
- National Institute for Health and Care Excellence – NICE. Social anxiety disorder: recognition, assessment and treatment, aanbeveling CG159. De aanbevelingen omvatten onder meer gedragsexperimenten en geleidelijke blootstelling aan gevreesde situaties bij de cognitief-gedragsmatige behandeling van sociale angst.
- Lin, Y.-R. et al. (2008). Evaluation of assertiveness training for psychiatric patients. Journal of Clinical Nursing, 17(21), 2875-2883. Deze studie evalueert de effecten van een trainingsprogramma voor zelfexpressie bij 68 patiënten en stelt onder meer een verbetering van de assertiviteit vast.
Gids geschreven door:
Audrey Branco
Erkend counselor
Vind de beste zorgverleners in Gebrek aan zelfvertrouwen in uw buurt